181 – Abdullah bin Maslamah meriwayatkan kepada kami daripada Malik daripada Abdillah bin Abi Bakr bahawasanya dia telah mendengar Urwah berkata: Saya masuk menemui Marwan bin Al-Hakam, kami pun menyebutkan perkara-perkara yang membatalkan wudhu’, maka Marwan berkata: Dan di antara perkara yang membatalkan wudhu’ ialah menyentuh zakar,Urwah terus berkata: Saya tidak tahu mengenai perkara itu. Marwan pun berkata: Busrah binti Shafwan telah memberitahuku bahawa dia telah mendengar Rasulullah s.a.w bersabda: “Sesiapa yang menyentuh zakarnya maka hendaklah dia berwudhu’ ”.
بَاب الرُّخْصَةِ فِي ذَلِكَ
Bab – Kelonggaran Di Dalam Perkara Tersebut (Menyentuh Zakar)
182 – Musaddad meriwayatkan kepada kami, katanya: Mulazim bin Amr Al-Hanafi meriwayatkan kepada kami, katanya: Abdullah bin Badr meriwayatkan kepada kami daripada Qais bin Thalq daripada ayahnya, beliau berkata: Kami mengunjungi Nabi Allah s.a.w tiba-tiba ada seorang lelaki semacam seorang lelaki Badwi datang, dia bertanya: Wahai Nabi Allah! Apa katamu tentang seseorang yang menyentuh zakarnya setelah dia berwudhu’? Nabi s.a.w menjawab: Bukankah ia satu bahagian daripada anggotanya, Atau zakar itu tidak lebih daripada seketul anggotanya.
Abu Daud berkata: Hisyam bin Hassan, Sufyan Ats-Tsauri, Syubah, Ibn Uyainah, dan Jarir Ar-Razi telah meriwayatkan hadits ini daripada Muhammad bin Jabir daripada Qais bin Thalq.
183 – Musaddad meriwayatkan kepada kami, katanya: Muhammad bin Jabir meriwayatkan kepada kami daripada Qais bin Thalq dengan sanadnya (sanad hadits Abdullah bin Badr) dan sama dari segi maknanya dengan hadits yang tersebut sebelum ini, cuma di dalam hadits ini dia ada menyebutkan فِي الصَّلَاةِ (ya`ni menyentuh zakar itu ketika berada di dalam sembahyang).
176 – Qutaibah bin Said dan Muhammad bin Ahmad bin Ubai bin Khalaf meriwayatkan kepada kami, kata mereka: Sufyan meriwayatkan kepada kami daripada Az-Zuhri daripada Said bin Al-Musayyab dan `Abbad bin Tamim daripada bapa saudaranya, katanya: Diadukan kepada Nabi s.a.w tentang seorang lelaki yang mengalami sesuatu di dalam sembahyangnya yang membuatkan dia berasa telah berlaku sesuatu, maka Baginda s.a.w pun berkata: Janganlah dia berhenti sehingga dia mendengar bunyi ataupun mendapati bau.
177 – Musa bin Isma`il meriwayatkan kepada kami, katanya: Hammad meriwayatkan kepada kami, katanya: Suhail bin Abi Shalih meriwayatkan kepada kami daripada Abi Hurairah bahawa Rasulallah s.a.w bersabda: “Apabila seseorang kamu sedang berada di dalam sembahyangnya lalu didapatinya semacam pergerakan pada duburnya sama ada dia telah berhadats atau tidak?, dia berada dalam keadaan serba salah, maka janganlah dia berhenti sehingga dia mendengar bunyi ataupun mendapati bau.
178 – Muhammad bin Basysyar meriwayatkan kepada kami, katanya: Yahya dan Abdur Rahman meriwayatkan kepada kami, kata mereka: Sufyan meriwayatkan kepada kami daripada Abi Rauq daripada Ibrahim At-Taimi daripada Aa’isyah bahawa Nabi s.a.w menciumnya, dan (setelah itu) Baginda tidak berwudhu’ (untuk bersembahyang).
Abu Daud berkata: Hadits ini mursal. Ibrahim At-Taimi tidak pernah mendengar apa-apa hadits daripada `Aa’isyah.
Abu Daud berkata: Demikianlah yang telah diriwayatkannya oleh Al-Firyabi dan orang lain.
179 – Utsman bin Abi Syaibah meriwayatkan kepada kami, katanya: Waki‘ meriwayatkan kepada kami, katanya: Al-Amasy meriwayatkan kepada kami daripada Habib daripada Urwah daripada Aa’isyah bahawa Nabi s.a.w telah mencium salah seorang daripada isterinya kemudian Baginda keluar untuk mengerjakan sembahyang dalam keadaan tidak berwudhu’. Urwah berkata: Saya pun berkata kepada Aa’isyah: Siapa lagi kalau bukan makcik, maka ketawalah A’isyah.
Abu Daud berkata: Demikianlah Zaa’idah dan Abdul Hamid Al-Himmani meriwayatkan hadits ini daripada Sulaiman Al-Amasy.
180 – Ibrahim bin Makhlad At-Thalaqani meriwayatkan kepad kami, katanya: Abdur Rahman bin Maghra’ meriwayatkan kepada kami, katanya: Al-Amasy meriwayatkan kepada kami, katanya: Beberapa orang sahabat kami telah menceritakan hadits ini kepada kami daripada Urwah Al-Muzani daripada A’isyah.
Abu Daud berkata: Yahya bin Said Al-Qat-than berkata kepada seorang lelaki: Ceritakanlah daripadaku bahawa kedua-dua hadits ini ya‘ni hadits Al-Amasy ini daripada Habib dan haditsnya (Al-Amasy) dengan isnad ini dalam bab Mustahadhah: Bahawa perempuan yang beristihadhah perlu berwudhu’ untuk setiap sembahyang. Yahya berkata: Ceritakanlah bagi pihakku bahawa kedua-dua hadits ini macam tidak ada apa-apa.
Abu Daud berkata: Diriwayatkan dariapda Ats-Tsauri bahawa di berkata: Habib tidak menceritakan kepada kami melainkan daripada Urwah Al-Muzani bermaksud dia tidak menceritakan apa-apa kepada mereka daripada Urwah bin Az-Zubair.
Abu Daud berkata: Hamzah Az-Zayyat telah meriwayatkan satu hadits yang sahih daripada Habib daripada Urwah bin Az-Zubair daripada Aa’isyah.
169 – Ahmad bin Said Al-Hamdani meriwayatkan kepda kami, katanya: Ibn Wahb meriwayatkan kepada kami, katanya: Saya mendengar Muawiyah iaitu Ibn Shalih menceritakan daripada Abu Utsman daripada Jubair bin Nufair daripada Uqbah bin Amir, katanya: Pernah kami bersama Rasulullah s.a.w bekerja sendiri, kami bergilir-gilir menjaga unta kami. Pada suatu hari sampailah giliran saya menjaga unta, saya membawa unta-unta tersebut ke kandang pada waktu petang setelah itu saya mendapati Rasulullah s.a.w sedang berucap di hadapan orang ramai, Aku mendengar Baginda bersabda: “Tiada seorangpun daripada kamu yang berwudhu’ lalu diperelokkan wudhu’nya kemudian dia bangkit mengerjakan dua rakaat dengan sepenuh jiwa raganya melainkan Dia sudah memestikan.” Aku pun berkata: Wah! Wah! Alangkah indahnya sabdaan ini. Tiba-tiba ada seorang lelaki yang berada di hadapanku berkata: Hai Uqbah, ucapan yang sebelumnya lebih indah daripada apa yang kau dengar sebentar tadi. Saya pun perhatikan orang itu rupa-rupanya dia Umar bin Al-Khatthab, saya pun bertanya: Apakah ucapan itu wahai Aba Hafsh? Umar menjawab: “Sesungguhnya Baginda s.a.w telah bersabda sebelum engkau datang tadi: “Tiada siapapun daripada kamu yang berwudhu’ lalu diperelokkan wudhu’nya kemudian apabila selesai dia mengucapkan أَشْهَدُ أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ وَحْدَهُ لَا شَرِيكَ لَهُ و أَشْهَدُ َأَنَّ مُحَمَّدًا عَبْدُهُ وَرَسُولُهُ melainkan dibukakan pintu-pintu syurga yang lapan itu untuknya, dia boleh masuk dari mana-mana pintu yang dikehendakinya. Muawiyah berkata: Rabiah bin Yazid telah meriwayatkan hadits ini daripada Abi Idris daripada Uqbah bin `Amir.
170 – Al-Husain bin Isa meriwayatkan kepada kami, katanya: Abdullah bin Yazid Al-Muqri meriwayatkan kepada kami daripada Haiwah bin Syuraih daripada Abi Aqil daripada sepupunya daripada Uqbah bin Amir Al-Juhani daripada Nabi s.a.w, sama dari segi ma‘nanya dengan hadits yang tersebut sebelum ini, cuma dia tidak ada menyebutkan tentang penjagaan unta. beliau menyebutkan: Ketika Baginda mengucapkan فَأَحْسَنَ الْوُضُوءَ (Baginda bersabda) kemudian dia (orang yang berwudhu’) mengangkat pandangannya ke langit sambil membaca doa tersebut, dan seterusnya perawi mengemukakan hadits yang sama seperti hadits Muawiyah dari segi maknanya.
171- Muhammad bin Isa meriwayatkan kepada kami, katanya: Syarik meriwayatkan kepada kami daripada Amar bin Amir Al-Bajali – Kata Muhammad beliau ialah Abu Asad bin Amar -, katanya: Saya telah bertanya Anas bin Malik tentang wudhu’, dia berkata Nabi s.a.w berwudhu’ untuk setiap sembahyang dan kami pula bersembahyang beberapa sembahyang dengan wudhu’ yang sama.
172 – Musaddad meriwayatkan kepada kami, katanya: Yahya meriwayatkan kepada kami daripada Sufyan, katanya: Alqamah bin Martsad meriwayatkan kepada saya daripada Sulaiman bin Buraidah daripada ayahnya, beliau berkata: Rasulullah s.a.w bersembahyang pada Hari Pembukaan Makkah sebanyak lima (5) sembahyang dengan wudhu’ yang sama dan Baginda menyapu khufnya.Umar berkata kepadanya: “Sesungguhnya, hari ini aku tengok engkau melakukan sesuatu yang tidak biasa engkau lakukan. Rasulullah s.a.w berkata: “Sengaja aku lakukan”.
173 – Harun bin Ma’ruf meriwayatkan kepada kami, katanya: Ibn Wahb meriwayatkan kepada kami daripada Jarir bin Hazim bahawa dia mendengar Qatadah bin Diamah berkata: Anas bin Malik meriwayatkan kepada kami bahawa ada seorang lelaki datang kepada Rasulullah s.a.w, dia telahpun berwudhu’ tetapi dia meninggalkan basuhan wudhu’ pada tapak kakinya sebesar kuku, lalu Rasulullah s.a.w berkata kepadanya: “Kembalilah, sempurnakan wudhu’mu.”
Abu Daud berkata: hadits ini tidak ma’ruf dan ia hanya diriwayatkan oleh Ibn Wahb sahaja. Ada diriwayatkan daripada Maqil bin Ubaidillah Al-Jazari daripada Abi Az-Zubair daripada Jabir daripada Umar daripada Nabi s.a.w sama dari segi maknanya dengan hadits tadi, Baginda berkata: “Kembalilah, sempurnakan wudhu’ mu.”
174- Musa bin Ismail meriwayatkan kepada kami, katanya: Hammad meriwayatkan kepada kami, katanya: Yunus dan Humaid meriwayatkann kepada kami daripada Al-Hasan daripada Nabi s.a.w hadits yang sama dari segi ma‘nanya dengan hadits Qatadah.
175 – Haiwah bin Syuraih meriwayatkan kepada kami, katanya: Baqiyyah bin Bahir meriwayatkan kepada kami daripada Khalid daripada salah seorang Sahabat Nabi s.a.w bahawa Nabi s.a.w melihat ada seorang lelaki yang sedang bersembahyang sedangkan di tumitnya terdapat sinar kadar satu dirham yang tidak terkena air maka Nabi s.a.w menyuruhnya supaya mengulangi wudhu’ dan sembahyangnya.
161 – Muhammad bin as-Shabbah al-Bazzaz meriwayatkan kepada kami, katanya: Abdur Rahman bin Abu az-Zinad meriwayatkan kepada kami, katanya: Ayahku menyebutkannya [meriwayatkan hadits ini secara muzakarah] daripadavUrwah bin az-Zubair daripada al-Mughirah bin Syu`bah bahawa Rasulullah s.a.w menyapu dua khufnya. Selain Muhammad berkata: Nabi s.a.w menyapu di bahagian atas khufnya.
162 – Muhammad bin al-Ala’ meriwayatkan kepada kami, katanya: Hafsh iaitu Ibn Ghiats meriwayatkan kepada kami daripada al-A‘masy daripada Abu Ishaq daripada Abd Khair daripada Ali, katanya: Sekiranya agama itu dapat ditentukan dengan `aqal nescaya bahagian bawah khuf lebih patut disapu berbanding bahagian atasnya. Sesungguhnya aku telah melihat Rasulullah s.a.w menyapu bahagian atas dua khufnya
163 – Muhammad bin Rafi meriwayatkan kepada kami, katanya: Yahya bin Adam meriwayatkan kepada kami, katanya: Yazid bin Abdul Aziz meriwayatkan daripada al-A‘masy dengan isnadnya berhubung hadits ini, kata perawi (samada Saiyidina `Ali atau Yazid): Dahulu aku fikir bahagian bawah khuf itulah yang lebih patut dibasuh (disapu) sehinggalah aku melinat Rasulullah s.a.w menyapu di bahagian atas dua khufnya.
164 – Muhammad bin al-Ala’ meriwayatkan kepada kami, katanya: Hafsh bin Ghiats meriwayatkan kepada kami daripada al-Amasy berhubung hadits ini (dengan sanad yang lain) katanya (Saiyidina Ali): Sekiranya agama itu dapat ditentukan dengan aqal nescaya bahagian bawah dua khuf itu lebih berhak disapu berbanding bahagian atasnya. Sesungguhnya Nabi s.a.w telah menyapu bahagian atas dua khuf itu. Hadits ini telah diriwayatkan oleh Waki’ daripada al-A‘masy dengan isnadnya, katanya (Saiyidina Ali): Dahulu aku fikir bahagian bawah dua khuf itu lebih patut disapu berbanding bahagian atasnya sehinggalah aku melihat Rasulullah s.a.w menyapu bahagian atas kedua-duanya. Waki‘ berkata: iaitu bahagian atas kedua-dua khuf. Isa bin Yunus juga meriwayatkannya daripada al-Amasy sebagaimana Waki’ meriwayatkannya. Dan Abu as-Sauda’ meriwayatkannya daripada Ibn Abd Khair daripada ayahnya, beliau berkata: Saya telah melihat `Ali berwudhu’, beliau membasuh (menyapu?) kedua-dua bahagian atas khufnya kemudian dia berkata: Kalaulah tidak kerana aku pernah melihat Rasulullah s.a.w melakukannya. Dan seterusnya perawi mengemukakan hadits yang seterusnya.
165 – Musa bin Marwan dan Mahmud bin Khalid ad-Dimasyqi meriwayatkan kepada kami hadits yang sama maknanya dengan hadits yang sebelumnya, mereka berkata: al-Walid meriwayatkan kepada kami. Mahmud berkata: Tsaur bin Yazid meriwayatkan kepada kami daripada Raja’ bin Haiwah daripada penulis al-Mughirah bin Syu’bah daripada al-Mughirah bin Syubah, katanya: Aku telah menuangkan air wudhu’ kepada Nabi s.a.w dalam peristiwa peperangan Tabuk, Baginda menyapu kedua-dua khufnya dan bahagian bawahnya.
Abu Daud berkata: Saya mendapat tahu bahawa Tsaur tidak mendengar hadits ini daripada Raja’.
166 – Muhammad bin Katsir meriwayatkan kepada kami, katanya: Sufyan iaitu Sufyan ats-Tsauri meriwayatkan kepada kami daripada Manshur daripada Mujahid daripada Sufyan bin al-Hakam ats-Tsaqafi atau al-Hakam bin Sufyan ats-Tsaqafi, katanya: Apabila Rasulullah s.a.w selesai kencing, Baginda akan berwudhu’ dan berenjis (merenjiskan air pada kain di bahagian kemaluan).
Abu Daud berkata: Segolongan perawi bersetuju dengan pendapat Sufyan berhubung dengan isnad ini, sebahagian mereka mengatakan ‘al-Hakam’ ataupun ‘Ibn al-Hakam’
167 – Ishaq bin Ismail meriwayatkan kepada kami, katanya: Sufyan (iaitu Sufyan bin Uyainah) meriwayatkan kepada kami daripada Ibn Abu Najih daripada Mujahid daripada seorang lelaki Bani Tsaqif daripada ayahnya, katanya: Saya melihat Rasulullah s.a.w membuang air kecil kemudian Baginda merenjiskan kawasan kemaluannya.
168 – Nashr bin al-Muhajir meriwayatkan kepada kami, katanya: Muawiyah bin Amar meriwayatkan kepada kami, katanya: Za’idah meriwayatkan kepada kami daripada Manshur daripada Mujahid daripada al-Hakam atau Ibn al-Hakam daripada ayahnya bahawa apabila Nabi s.a.w membuang air kecil, Baginda berwudhu’ dan merenjiskan air pada kawasan kemaluannya.
157 – Hafsh bin `Umar meriwayatkan kepada kami, katanya: Syu`bah meriwayatkan daripada Al-Hakam dan Hammad daripada Ibrahim daripada Abi `Abdillah Al-Jadali daripada Khuzaimah bin Tsabit daripada Nabi s.a.w baginda bersabda: “Sapuan khuf kepada orang yang dalam perjalanan adalah tiga hari dan orang yang bermuqim sehari semalam.
Abu Daud berkata: Manshur bin Al-Mu`tamir telah meriwayatkan hadits ini daripada Ibrahim at-Taimi dengan isnadnya, perawi (Khuzaimah) berkata di dalam riwayat ini: “Sekiranya kami meminta tambahan lagi nescaya Baginda menambahkan lagi (bilangan hari)”.
158 – Yahya bin Ma`in meriwayatkan kepada kami, katanya: `Amar bin Ar-Rabi` bin Thariq meriwayatkan kepada kami, katanya: Yahya bin Ayyub meriwayatkan kepada kami daripada `Abdir Rahman bin Razin daripada Muhammad bin Yazid daripada Ayyub bin Qathan daripada Ubai bin `Imarah, Yahya bin Ayyub berkata: “Dia (Ubai bin `Imarah) telah bersembahyang bersama Rasulillah s.a.w dengan menghadap dua qiblat bahawa dia (Ubai) berkata: “Wahai Rasulallah! Bolehkah saya menyapu khuf?” Nabi s.a.w menjawab: “Ya, boleh”. Dia berkata: Satu hari?, dua hari?, Tiga hari? (Bolehkah disapu selama satu, dua dan tiga hari?). Nabi s.a.w menjawab: “Ya, boleh, selama mana engkau mahu.”
Abu Daud berkata: Ibn Abi Maryam Al-Mishri telah meriwayatkan hadits ini daripada Yahya bin Ayyub daripada `Abdir Rahman bin Razin daripada Muhammad bin Yazid bin Abu Ziyad daripada `Ubadah bin Nusai daripada Ubai bin `Imarah. Di dalam riwayat ini, perawi (Ibn Abi Maryam) berkata: “Sehingga sampai tujuh hari. Rasulullah s.a.w menjawab: “Boleh, selama mana engkau mahu”. Sesungguhnya `ulama’ beselisih pendapat tentang isnad hadits ini. Dan isnad hadits ini tidak kuat. Ibn Abi Maryam, Yahya bin Ishaq As-Sailahini telah meriwayatkannya daripada Yahya bin Ayyub dan para `ulama’ telah berselisih pendapat tentang isnadnya.
159 – `Utsman bin Abi Syaibah meriwayatkan kepada kami daripada Waki` daripada Sufyan ats-Tsauri daripada Abi Qais Al-Audi iaitu `Abdir Rahman bin Tsarwan daripada Huzail bin Syurahbil daripada Al-Mughirah bin Syu`bah bahawa Rasulallah s.a.w telah berwudhu’ dan menyapu dua stoking bersama dengan dua seliparnya.
Abu Daud berkata: `Abdur Rahman bin Mahdi tidak mahu mengemukakan hadits ini kerana yang maklum daripada Al-Mughirah bahawa Nabi s.a.w menyapu dua khuf. Hadits ini juga telah diriwayatkan daripada Abi Musa Al-Asy`ari daripada Nabi s.a.w bahawa Baginda telah menyapu dua stoking tetapi isnad hadits ini tidak “muttashil” dan tidak kuat. Walau bagaimanapun `Ali bin Abu Thalib, Ibn Mas`ud, Bara’ bin `Azib, Anas bin Malik, Abu Umamah, Sahl bin Sa`d dan `Amar bin Huraits telah menyapu dua stokin (dalam berwudhu’). Perkara ini juga (menyapu stokin) ada diriwayatkan oleh `Umar bin Al-Khatthab dan Ibn `Abbas.
160 – Musaddad dan `Abbad bin Musa meriwayatkan kepada kami, mereka berkata: Husyaim meriwayatkan kepada kami daripada Ya`la bin `Atha’ daripada ayahnya, `Abbad berkata: Aus bin Abi Aus Ats-Tsaqafi meriwayatkan kepada saya bahawa Rasulallah s.a.w berwudhu’ dan Baginda telah menyapu dua seliparnya dan dua kakinya. `Abbad berkata: Saya telah melihat Rasulallah s.a.w pergi ke satu kolam milik satu kaum iaitu tempat orang ramai berwudhu’. Musaddad tidak ada menyebutkan di dalam riwayatnya الْمِيضَأَةَ وَالْكِظَامَةَ , kemudian mereka berdua (Musaddad dan `Abbad) bersepakat tentang “maka Nabi s.a.w berwudhu’ dan menyapu dua selipar dan dua kakinya”.
149-Ahmad bin Shalih meriwayatkan kepada kami, katanya: `Abdullah bin Wahb meriwayatkan kepada kami, katanya: Yunus bin Yazid meriwayatkan kepada kami daripada Ibn Syihab, katanya: `Abbad bin Ziyad meriwayatkan kepada kami bahawa `Urwah bin Al-Mughirah bin Syu`bah telah menceritakan kepadanya bahawa dia mendengar ayahnya Al-Mughirah berkata: Rasulullah s.a.w membelok (daripada jalannya ke arah yang lain untuk mengqadha’ hajat) sebeluam Subuh, pada ketika itu aku bersamanya di dalam peristiwa peperangan Tabuk, aku pun turut membelok mengikutinya (untuk berkhidmat kepadanya) lalu Baginda berhenti dan membuang air besar, kemudian Baginda datang kembali, lalu aku menuangkan air daripada idawah (satu bekas kecil yang diperbuat daripada kulit) di atas tangannya, maka Baginda membasauh tangannya kamudian mukanya kamudian menyising lengan jubahnya tetapi lengan jubahnya itu sempit lalu Baginda memasukkan kedua tangannya semula dan mengeluarkan keduanya dari dalam jubah, Baginda membasuh keduanya hingga ke siku dan menyapu kepalanya, kemudian menyapu di atas kedua khufnya, lalu kembali manunggang dan menyusuri mereka (jama`ah orang ramai) sehingga kami mendapati orang ramai sedang besembahyang, `Abdur Rahman bin `Auf telah menjadi imam kepada mereka, beliau mengimami mereka setelah masuknya waktu sembahyang dan kami mendapati `Abdur Rahman telah bersembahyang Subuh bersama mereka sebanyak satu raka`at (mendahului kami), lalu Rasulullah s.a.w pun berdiri dan masuk ke dalam shaf bersama orang-orang muslimin, Baginda menunaikan raka`at yang kedua di belakang `Abdur Rahman bin `Auf. Kemudian `Abdur Rahman bin `Auf memberi salam maka Rasulullah s.a.w bangkit meneruskan semabahyangnya. Maka orang ramai terkejut, kebanyakan mereka mengucapka subhanallah! Kerana mereka telah bersembahyang terlebih dahulu daripada Nabi s.a.w. bila mana Rasulullah s.a.w memberi salam Baginda bersabda kepada mereka: “kamu telah melakukan sesuatu yang betul” atau “kamu telah melakukan perkara yang elok”.
150-Musaddad meriwayatkan kepada kami, katanya: Yahya iaitu Ibn Sa`id meriwayatkan kepada kami ح Musaddad meriwayatkan kepada kami, katanya: Al-Mu`tamir meriwayatkan kepad kami daripada At-Taimi, katanya: Bakr meriwayatkan kepada kami daripada al-Hasan daripada Ibn Al-Mughirah bin Syu`bah daripada Al-Mughirah bin Syu`bah bahawa Rasulallah s.a.w berwudhu’ dan menyapu bahagian hadapan kepalanya. Beliau (Al-Muhgirah) menyebutkan (bahawa Rasulullah menyapu) di atas serbannya. Musaddad berkata: diambil daripada AlMu’tamir, katanya: saya mendengar ayah saya meriwayatkan daripada Bakr bin `Abdillah daripada Al-Hasan daripada Ibn Al-Mughirah bin Syu’bah daripada Al-Mughirah bahawa Rasulullah s.a.w menyapu di atas kedua khufnya, di bahagian hadapan kepalanya dan di atas serbannya. Bakr berkata: sesungguhnya saya telah mendengarnya daripada Ibn Al-Mughirah.
151-Musaddad meriwayatkan kepada kami, katanya: `Isa bin Yunus meriwayatkan kepada kami, katanya: Ayahku meriwayatkan kepadaku daripada asy-Sya`bi, dia berkata: Saya mendengar `Urwah bin Al-Mughirah bin Syu`bah meriwayatkan secara muzakarah daripada ayahnya, beliau berkata: pernah saya bersama Rasulullah s.a.w di dalam kenderaannya dan bersama saya ada idawah (satu bekas kecil yang diperbuat daripada kulit) maka Baginda keluar untuk menunaikan hajatnya kemudian beliau datang, saya pun pergi menemuinya dengan membawa sebekas air lalu saya menuangkan air ke atasnya, Baginda membasuh kedua tangannya dan mukanya, kamudian Baginda mahu keluarkan lengannya sedang pada ketika itu Baginda memakai sehelai jubah daripada jubah-jubah buatan orang Rum, kedua lengannya sempit, (maka jubah yang dipakai oleh Rasulullah juga) sempit lengannya lalu dikeluarkan lengannya dari dalam jubahnya, kamudian saya membongkokkan tubuh untuk menanggalkan kedua-dua khufnya maka Baginda s.a.w barsabda kepada saya: “biarkan kedua-dua khuf itu, sesungguhnya saya telah memasukkan kedua kaki ke dalam khuf itu dalam keadaan keduanya bersih, lalu Baginda manyapu ke atas keduanya.
Ayah saya berkata: Asy-Sya’bi berkata: `Urwah menyebutkan perkataan “menyaksikan ayahnya” dan ayahnya pula menyebtkan perkataan “menyaksikan Rasulullah s.a.w.
152-Hudbah bin Khalid meriwayatkan kepada kami, katanya: Hammam meriwayatkan kepada kami daripada Qatadah daripada Al-Hasan dan Zurarah bin Aufa bahawa Al-Mughirah bin Syu`bah berkata: Rasulullah ketinggalan di belakang (dalam perjalanan) maka baginda menyebutkan kisah ini. Perawi (Al-Mughirah) berkata: Kami pun pergi kepada orang ramai, ketika itu `Abdur Rahman bin `Auf sedang mengimamkan mereka bersembahyang subuh bilamana dia melihat Nabi s.a.w, dia mahu undur ke belakang tetapi Nabi s.a.w mengisyaratkan kepadanya supaya meneruskan sembahyang. Perawi berkata: Saya sendiri bersama dengan Nabi s.a.w bersembahyang satu raka`at di belakangnya, bilamana `Abdur Rahman memberi salam baginda pun bangun mengerjakan raka`at yang `Abdur Rahman telah mendahuluinya dan tidak menambahkan apa-apa pada raka`at tersebut.
Abu daud berkata: Abu Sa`id Al-Khudri, Ibn Az-Zubair, Ibn `Umar berpendapat: Sesiapa yang sempat dengan satu raka`at sembahyang maka dia perlu melakukan dua sujud sahwi.
153-`Ubaidullah bin Mu`adz meriwayatkan kepada kami, katanya: Ayahku meriwayatkan kepada kami, katanya: Syu`bah meriwayatkan kepada kami daripada Abu Bakr iaitu Ibn Hafsh bin `Umar bin Sa`d bahawa dia mendengar Aba `Abdillah meriwayatkan daripada Abu `Abdir Rahman As-Sulami bahawa dia menyaksikan `Abdar Rahman bin `Auf bertanya Bilal tentang wudhu’ Nabi s.a.w Bilal pun berkata: Nabi s.a.w keluar untuk qadha hajatnya, saya pun pergi membawa air kepadanya baginda berwudhu’ dan menyapu serbannya serta dua khufnya
Abu daud berkata: dia iaitu Abu `Abdillah (yang tersebut dalam sanad ini) ialah maula Bani Taim bin Murrah.
154-`Ali bin Al-Husain Ad-Dirhami meriwayatkan kepada kami, katanya: Ibn Daud meriwayatkan kepada kami daripada Bukair bin `Amir daripada Abi Zur`ah bin `Amr bin Jarir bahawa Jarir telah membuang air kecil kemudian dia berwudhu’ lalu menyapu khuf. Dia berkata: Apakah yang menegah saya untuk menyapu khuf padahal saya telah melihat Rasulallah s.a.w menyapu khuf. Mereka (orang ramai) berkata: Itu berlaku sebelum turunnya ayat dalam Surah Al-Ma’idah, kata Jarir: Aku tidak memeluk Islam kecuali selepas turunnya Surah Al-Ma’idah.
155-Musaddad dan Ahmad bin Abi Syua`ib al-Harrani meriwayatkan kepada kami, mereka berkata: Waki` meriwayatkan kepada kami, katanya: Dalham bin Shalih meriwayatkan kepada kami daripada Hujair bin `Abdillah daripada Ibn Buraidah daripada ayahnya bahawa an-Najasyi telah menghadiahkan kepada Rasulullah s.a.w sepasang khuf hiitam yang kosong (tidak berwarna-warni/bercorak), baginda memakainya kemudian berwudhu’ dan menyapu kedua-duanya.
Musaddad berkata (dengan meriwayatkan) daripada Dalham bin Shalih
Abu daud berkata: Hadits ini adalah di antara hadits yang hanya diriwayatkan oleh Ahlul Bashrah.
156-Ahmad bin Yunus meriwayatkan kepada kami, katanya: Ibn Hayy iaitu Al-Hasan bin Shalih meriwayatkan kepada kami daripada Bukair bin `Amir Al-Bajali daripada `Abdir Rahman bin Abu Nu`m daripada Al-Mughirah bin Syu`bah bahawa Rasulallah s.a.w menyapu dua khufnya, saya pun berkata: Wahai Rasulallah! adakah engkau terlupa? Nabi s.a.w menjawab: “Engkaulah yang terlupa, dengan cara inilah Tuhanku `Azza Wajalla telah menyuruh aku.”
Ahmad bin Muhammad bin Hanbal meriwayatkan kepada kami, katanya: Yahya bin Sa`id meriwayatkan kepada kami daripada Tsaur daripada Rasyid bin Sa`d daripada Tsauban, katanya: Rasulullah s.a.w mengutus satu pasukan tenteranya lalu mereka kesejukan, bilamana mereka kembali kepada Rasulillah s.a.w, baginda menyuruh mereka supaya menyapu serban-serban dan khuf-khuf.
Ahmad bin Shalih meriwayatkan kepada kami, katanya: Ibn Wahb meriwayatkan kepada kami, katanya: Mu`awiyah bin Shalih meriwayatkan kepda saya daripada `Abdil `Aziz bin Muslim daripada Abi Ma`qil daripada Anas bin Malik, katanya: Saya telah melihat Rasulallah s.a.w berwudhu’ dalam keadaan baginda memakai serban Qithriyyah, baginda memasukkan tangannya dari bawah serban lalu disapu bahagian hadapan kepalanya, baginda tidak membuka serbannya.
Qutaibah bin Sa`id meriwayatkan kepada kami, katanya: Ibn Lahi`ah meriwayatkan kepada kami daripada Yazid bin `Amr dan daripada Abiu `Abdir Rahman Al-Hubuli daripada Al-Mustaurid bin Syaddad, katanya: Saya telah melihat Rasulallah s.a.w apabila berwudhu’, baginda menggosok jari kedua-dua belah kakinya dengan jari kelingkingnya.
140 – `Abdullah bin Maslamah meriwayatkan kepada kami daripada Malik daripada Abiu Az-Zinad daripada Al-A`raj daripada Abi Hurairah bahawa Rasulallah s.a.w bersabda: “Apabila seseorang kamu berwudhu’ maka hendaklah dia memasukkan air ke dalam hidungnya dan menghembuskannya.”
141 – Ibrahim bin Musa meriwayatkan kepad kami, katanya: Waki` meriwayatkan kepada kami, katanya: Ibn Abi Zi’b meriwayatkan kepad kami daripada Qarizh dariapda Abi Ghathafan daripada Ibn `Abbas, katanya: Rasulullah s.a.w bersabda: “Hembuskan air dengan betul-betul dua atau tiga kali.”
142 – Qutaibah bin Sa`id meriwayatkan kepada kami daripada [guru-gurunya yang lain -zul], ata mereka: Yahya bin Sulaim meriwayatkan kepada kami daripada Isma`il bin Katsir daripada `Ashim bin Laqith bin Shabrah daripada ayahnya iaitu Laqith bin Shabrah, katanya: Saya adalah salah seorang yang menyertai rombongan Bani Al-Muntafiq atau berada dalam rombongan Bani Al-Muntafiq yang mengunjungi Rasulullah s.a.w, katanya: Apabila kami sampai kepada Rasulillah s.a.w, kami tidak mendapatinya di rumah, tetapi kami bertemu `A’syah Ummul Mu’minin. Laqith berkata: Dia pun menyuruh orang membuatkan sup untuk kami lalu dibuatlah. Laqith selanjutnya menceritakan: Dan dibawa satu bekas kepada kami, tetapi Qutaibah dalam riwayatnya tidak menyebut tentang bekas tersebut. الْقِنَاعُ ialah dulang yang beisi buah tamar. Kemudian Rasulullah s.a.w pun pulang dan bertanya: “Sudahkah kamu makan apa-apa”? Atau “Apakah sudah disuruh menyediakan apa-apa untuk kamu”. Kata Laqith: Kami pun menjawab: Ya, sudah wahai Rasulallah. Laqith selanjutnya menceritakan: Ketika kami sedang duduk-duduk bersama Rasulillah s.a.w, tiba-tiba ada seorang pengembala melewati yang menghalau gembalaan kambingnya ke tempat rehatnya, bersamanya ada seekor anak kambing yang sedang mengembek. Lalu Rasulullah bertanya: Kamu dapat anak apa / kambing itu beranak apa (jantan atau betina) wahai fulan. Dia menjawab: Betina. Nabi s.a.w berkata: Sembelihlah (seekor daripada mana-mana kambingmu) untuk kami sebagai gantinya. Kemudian baginda bersabda: لَا تَحْسِبَنَّ baginda tidak kata لَا تَحْسَبَنَّ (sedangkan maksudnya sama sahaja), Jangan pula kamu sangka kami sembelih ni kerana kamu, kami ada seratus ekor kambing, kami tidak mahu ia bertambah. Apabila pengembala mendapat seekor anak kambing kami sembelih seeokor kambing yang lain sebagai gantinya. Kata perawi (Laqith): Saya pun berkata: Wahai Rasulallah! Saya ada isteri tetapi lidahnya ada sesuatu yang menyakitkan ya`ni bahasa lidahnya tidak menyenangkan (agak kasar bahasanya). Baginda berkata: kalau begitu kauceraikanlah dia. Laqith pun berkata: Wahai Rasulallah! Dia ni (sudah lama) hidup bersama saya dan mendapat anak daripadanya. Nabi s.a.w pula berkata: “kalau begitu suruhlah dia ya`ni nasihatilah dia. Kalau ada kebaikan padanya, dia akan menurutimu, jangan kamu pukul isterimu itu seperti kamu pukul hamba-hamba perempuan.” Saya berkata wahai Rasulallah! Ceritakanlah kepadaku tentang wudhu’. Nabi s.a.w bersabda: Sempurnakanlah wudhu’ dan selatilah jari jemari dan bersungguh-sungguhlah menghisap air ke hidung kecuali kamu dalam keadaan berpuasa.
143 – `Uqbah bin Mukram meriwayatkan kepada kami, katanya: Yahya bin Sa`id meriwayatkan kepada kami, katanya: Ibn Juraij meriwayatkan kepada kami, katanya: Isma`il bin Katsir meriwayatkan kepada saya daripada `Ashim bin Laqith bin Shabrah daripada ayahnya yang menyertai rombongan Bani Al-Muntafiq bahawa dia datang bertemu `A’isyah, seterusnya dia menceritakan hadits yang sema`na dengan hadits yang tersebut tadi cuma di dalam riwayatnya (Ibn Juraij) dia (Laqith) menyebut: Tidak lama kemudian Nabi s.a.w pulang dalam keadaan kelihatan gagah bersemangat gaya perjalanannya. Perawi (Ibn Juraij) dia dalam riwayatnya menyebutkan: عَصِيدَةٌ di tempat خَزِيرَةٍ
144 – Muhammad bin Yahya bin Faris meriwayatkan kepada kami, katanya: Abu `Ashim meriwayatkan kepada kami, katanya: Ibn Juraij meriwayatkan hadits ini kepada kami dengan sanadnya, katanya: Apabila engkau berwudhu’ maka berkumurla
145 – Abu Taubah iaitu Aar-Rabi` bin Nafi` meriwayatkan kepada kami, katanya: Abu Al-Malih meriwayatkan kepada kami daripada Zauran daripada Anas bin Malik bahawa Rasulallah s.a.w apabila berwudhu’, baginda akan mengambil secebuk air lalu dimasukkan air tersebut ke bawah dagunya dan menyelati janggutnya sambil bersabda: “Beginilah Tuhanku menyuruhku.”
135 – Musaddad meriwayatkan kepada kami, katanya: Abu `Awanah meriwayatkan kepada kami daripada Musa bin Abi `A’isyah daripada `Amr bin Syu`aib daripada ayahnya daripada datuknya, katanya: Ada seorang lelaki datang bertemu Nabi s.a.w, dia bertanya: Wahai Rasulallah! Bagaimana cara bersuci (berwudhu’) maka baginda meminta air di dalam satu bekas lalu membasuh tangannya tiga kali kemudian membasuh meukanya tiga kali kemudian membasuh lengannya tiga kali kemudian menyapu kepalanya. Selepas itu baginda memasukkan kedua-dua jari telunjuknya ke dalam dua telinganya dan menyapu belakang dua telinganya dengan dua ibu jari dan nahagian dalam telinganya dengan dua jari telunjuknya. Selepas itu baginda membasuh kedua-dua kakinyanya tiga-tiga kali kemudian bersabda: Beginilah cara berwudhu’, sesiapa yang melebihkan daripada ini atau dia mengurangkan berma`na dia telah melakukan sesuatu yang tidak baik dan telah berlaku zhalim atau (syak perawi) telah berlaku zhalim dan telah melakukan sesuatu yang tidak baik
136 – Muhammad bin Al-`Ala’ meriwayatkan kepada kami, katanya: Zaid iaitu Ibn Al-Hubab meriwayatkan kepada kami, katanya: `Abdur Rahman bin Tsauban meriwayatkan kepada kami, katanya: `Abdullah bin Al-Fadhl Al-Hasyimi meriwayatkan kepada kami daripada Al-A`raj daripada Abi Hurairah bahawa Nabi s.a.w telah berwudhu’ dua-dua kali
137 – `Utsman bin Abu Syaibah meriwayatkan kepada kami, katanya: Muhammad bin Bisyr meriwayatkan kepada kami, katanya: Hisyam bin Sa`d meriwayatkan kepada kami, katanya: Zaid bin `Atha’ bin Yasar meriwayatkan kepada kami, katanya: Ibn `Abbas berkata kepada kami: Mahukah engkau jika aku tunjukkan bagaimana Rasulullah s.a.w berwudhu’? Maka dia pun meminta satu bekas berisi air kemudian mencebuk satu cebukan dengan tangan kanannya lalu berkumur dan menghisap air ke dalam hidung kemudian dia mengambil satu cebukan yang lain ditampunya dengan kedua-dua belah tangan kemudian dia membasuh mukanya kemudian dia mengambil satu cebukan yang lain lalu membasuh tangan kanannya kemudian dia mengambil satu cebukan lain pula lalu membasuh tangan kirinya kemudian dicebuknya lagi dan mengibas-ngibaskan tangannya, disapunya kepala dan kedua-dua telinganya. Selepas itu dia mencebuk lagi dan merenjiskan ke atas kaki kanannya, pada ketika itu dia berselipar. Kemudian dia menyapu kakinya itu dengan kedua-dua belah tangannya, sebelah tangan di bahagian atas kaki dan yang sebelah lagi di bahagian bawah selipar, kemudian pada kaki kiri pun dilakukan begitu.
138 – Musaddad meriwayatkan kepada kami, katanya: Yahya meriwayatkan kepada kami daripad Sufyan, katanya: Zaid bin Aslam meriwayatkan kepada kami daripada `Atha’ bin Yasar daripada Ibn `Abbas, katanya: Mahukah kamu aku ceritakan tentang wudhu’ Rasulillah s.a.w, dia pun berwudhu’ sekali sekali (setiap anggota wudhu’)
139 – Humaid bin Mas`adah meriwayatkan kepada kami, katanya: Mu`tamir meriwayatkan kepada kami, katanya: Saya mendengar Laits menyebutkan daripada Thalhah daripada ayahnya daripada datuknya, katanya: Aku telah masuk maksudnya menemui Nabi s.a.w, ketika itu baginda sedang berwudhu’, air daripada wajah dan janggutnya mengalir ke atas dadanya. Aku melihat baginda memisahkan berkumur dan menghisap air ke dalam hidung
140 – `Abdullah bin Maslamah meriwayatkan kepada kami daripada Malik daripada Abiu Az-Zinad daripada Al-A`raj daripada Abi Hurairah bahawa Rasulallah s.a.w bersabda: “Apabila seseorang kamu berwudhu’ maka hendaklah dia memasukkan air ke dalam hidungnya dan menghembuskannya.”
141 – Ibrahim bin Musa meriwayatkan kepad kami, katanya: Waki` meriwayatkan kepada kami, katanya: Ibn Abi Zi’b meriwayatkan kepad kami daripada Qarizh dariapda Abi Ghathafan daripada Ibn `Abbas, katanya: Rasulullah s.a.w bersabda: “Hembuskan air dengan betul-betul dua atau tiga kali.”
142 – Qutaibah bin Sa`id meriwayatkan kepada kami daripada [guru-gurunya yang lain -zul], ata mereka: Yahya bin Sulaim meriwayatkan kepada kami daripada Isma`il bin Katsir daripada `Ashim bin Laqith bin Shabrah daripada ayahnya iaitu Laqith bin Shabrah, katanya: Saya adalah salah seorang yang menyertai rombongan Bani Al-Muntafiq atau berada dalam rombongan Bani Al-Muntafiq yang mengunjungi Rasulullah s.a.w, katanya: Apabila kami sampai kepada Rasulillah s.a.w, kami tidak mendapatinya di rumah, tetapi kami bertemu `A’syah Ummul Mu’minin. Laqith berkata: Dia pun menyuruh orang membuatkan sup untuk kami lalu dibuatlah. Laqith selanjutnya menceritakan: Dan dibawa satu bekas kepada kami, tetapi Qutaibah dalam riwayatnya tidak menyebut tentang bekas tersebut. الْقِنَاعُ ialah dulang yang beisi buah tamar. Kemudian Rasulullah s.a.w pun pulang dan bertanya: “Sudahkah kamu makan apa-apa”? Atau “Apakah sudah disuruh menyediakan apa-apa untuk kamu”. Kata Laqith: Kami pun menjawab: Ya, sudah wahai Rasulallah. Laqith selanjutnya menceritakan: Ketika kami sedang duduk-duduk bersama Rasulillah s.a.w, tiba-tiba ada seorang pengembala melewati yang menghalau gembalaan kambingnya ke tempat rehatnya, bersamanya ada seekor anak kambing yang sedang mengembek. Lalu Rasulullah bertanya: Kamu dapat anak apa / kambing itu beranak apa (jantan atau betina) wahai fulan. Dia menjawab: Betina. Nabi s.a.w berkata: Sembelihlah (seekor daripada mana-mana kambingmu) untuk kami sebagai gantinya. Kemudian baginda bersabda: لَا تَحْسِبَنَّ baginda tidak kata لَا تَحْسَبَنَّ (sedangkan maksudnya sama sahaja), Jangan pula kamu sangka kami sembelih ni kerana kamu, kami ada seratus ekor kambing, kami tidak mahu ia bertambah. Apabila pengembala mendapat seekor anak kambing kami sembelih seeokor kambing yang lain sebagai gantinya. Kata perawi (Laqith): Saya pun berkata: Wahai Rasulallah! Saya ada isteri tetapi lidahnya ada sesuatu yang menyakitkan ya`ni bahasa lidahnya tidak menyenangkan (agak kasar bahasanya). Baginda berkata: kalau begitu kauceraikanlah dia. Laqith pun berkata: Wahai Rasulallah! Dia ni (sudah lama) hidup bersama saya dan mendapat anak daripadanya. Nabi s.a.w pula berkata: “kalau begitu suruhlah dia ya`ni nasihatilah dia. Kalau ada kebaikan padanya, dia akan menurutimu, jangan kamu pukul isterimu itu seperti kamu pukul hamba-hamba perempuan.” Saya berkata wahai Rasulallah! Ceritakanlah kepadaku tentang wudhu’. Nabi s.a.w bersabda: Sempurnakanlah wudhu’ dan selatilah jari jemari dan bersungguh-sungguhlah menghisap air ke hidung kecuali kamu dalam keadaan berpuasa.
143 – `Uqbah bin Mukram meriwayatkan kepada kami, katanya: Yahya bin Sa`id meriwayatkan kepada kami, katanya: Ibn Juraij meriwayatkan kepada kami, katanya: Isma`il bin Katsir meriwayatkan kepada saya daripada `Ashim bin Laqith bin Shabrah daripada ayahnya yang menyertai rombongan Bani Al-Muntafiq bahawa dia datang bertemu `A’isyah, seterusnya dia menceritakan hadits yang sema`na dengan hadits yang tersebut tadi cuma di dalam riwayatnya (Ibn Juraij) dia (Laqith) menyebut: Tidak lama kemudian Nabi s.a.w pulang dalam keadaan kelihatan gagah bersemangat gaya perjalanannya. Perawi (Ibn Juraij) dia dalam riwayatnya menyebutkan: عَصِيدَةٌ di tempat خَزِيرَةٍ
144 – Muhammad bin Yahya bin Faris meriwayatkan kepada kami, katanya: Abu `Ashim meriwayatkan kepada kami, katanya: Ibn Juraij meriwayatkan hadits ini kepada kami dengan sanadnya, katanya: Apabila engkau berwudhu’ maka berkumurlah
145 – Abu Taubah iaitu Aar-Rabi` bin Nafi` meriwayatkan kepada kami, katanya: Abu Al-Malih meriwayatkan kepada kami daripada Zauran daripada Anas bin Malik bahawa Rasulallah s.a.w apabila berwudhu’, baginda akan mengambil secebuk air lalu dimasukkan air tersebut ke bawah dagunya dan menyelati janggutnya sambil bersabda: “Beginilah Tuhanku menyuruhku.”
118 – `Abdullah bin Maslamah meriwayatkan kepada kami daripada Malik daripada `Amr bin Yahya Al-Mazini daripada ayahnya bahawa dia berkata kepada `Abdillah bin Zaid bin `Ashim – dia ialah datuk kepada `Amr bin Yahya Al-Mazini: “Bolehkah engkau tunjukkan kepadaku bagaimana Rasulullah s.a.w berwudhu’?”. Maka `Abdullah bin Zaid berkata: “Ya, boleh”. Dia meminta air lalu dituangkannya ke atas tangannya, dibasuh kedua-dua tangannya kemudian berkumur-kumur dan menghembuskan air dari hidung tiga kali kemudian dia membasuh mukanya tiga kali kemudian membasuh kedua-dua tangannya dua-dua kali hingga ke siku kemudian menyapu kepalanya dengan tangannya dimulakannya dari hadapan dan dari belakang pula, dia memulakan dari bahagian depan kepalanya kemudian membawa kedua-dua tangannya hingga ke batang tengkuk kemudian mengembalikan kedua-dua tangannya itu hingga sampai ke tempat yang dimulainya kemudian dia membasuh kedua-dua kakinya.
119 – Musaddad meriwayatkan kepada kami, katanya: Khalid meriwayatkan (hadits ini) kepada kami daripada `Amr bin Yahya Al-Mazini daripada ayahnya daripada `Abdillah bin Zaid bin `Ashim, katanya: Dia berkumur dan menghisap air ke hidung menggunakan sebelah tangan, beliau melakukan begitu tiga kali kemudian dia menyebutkan hadits yang sema`na dengan hadits yang tersebut tadi.
120 – Ahmad bin `Amr bin as-Sarh meriwayatkan kepada kami, katanya: Ibn Wahb meriwayatkan kepada kami daripada `Amr bin Al-Harits bahawa Habban bin Wasi` meriwayatkan kepadanya bahawa ayahnya menceritakan kepadanya bahawa dia mendengar `Abdallah bin Zaid bin `Ashim Al-Mazini menyebutkan bahawa dia melihat Rasulallah s.a.w lalu disebutnya tentang wudhu’nya (wudhu’ Rasulullah s.a.w) Dia berkata: Baginda menyapu kepalanya dengan air yang bukan dari lebihan dua tangannya dan dia membasuh kedua-dua kakinya sehingga dia betul-betul membersihkannya.
121 – Ahmad bin Muhammad bin Hanbal meriwayatkan kepada kami, katanya: Abu Al-Mughirah meriwayatkan kepada kami, katanya: Hariz meriwayatkan kepada kami, katanya: `Abdur Rahman bin Maisarah Al-Hadhrami meriwayatkan kepada saya, katanya: Saya mendengar Al-Miqdam bin Ma`di Karib Al-Kindi berkata: Dibawakan air sembahyang kepada Rasulullah s.a.w, baginda pun berwudhu’, dibasuhnya kedua-dua tapak tangannya tiga kali dan membasuh mukanya tiga kali dan membasuh kedua-dua lengannya tiga-tiga kali kemudian baginda berkumur dan menghisap air ke dalam hidung tiga kali kemudian disapu kepala dan kedua-dua telinganya bahagian belakang dan bahagian dalam.
122 – Mahmud bin Khalid dan Ya`qub bin Ka`b Al-Anthaki berkata: Al-Walid bin Muslim meriwayatkan kepada kami daripada Hariz bin `Utsman daripada `Abdur Rahman bin Maisarah daripada Al-Miqdam bin Ma`di Karib, katanya: Aku melihat Rasulallah s.a.w berwudhu’, bilamana baginda sampai kepada sapuan kepala, baginda pun meletakkan kedua-dua tapak tangannya di bahagian depan kepalanya lalu diperlalukan sehingga ke bahagian belakang tengkuk kemudian baginda mengembalikan semula kedua-dua tapak tangannya tadi ke tempat ia bermula. Mahmud berkata (dalam riwayatnya): Al-Walid bin Muslim berkata: أَخْبَرَنِي حَرِيزٌ Hariz telah meriwayatkan kepadaku. (adapun riwayat tadi secara `An’anah)
123 – Mahmud bin Khalid dan Hisyam bin Khalid berkata: Al-Walid meriwayatkan hadits ini kepada kami dengan isnad ini, katanya (Al-Miqdam): Dan baginda menyapu kedua-dua telinganya bahagian belakang dan bahagian dalamnya. Hisyam menambah: Dan dia memasukkan jarinya ke pelipatan-pelipatan telinganya
Syarahan Hadith 